سبد خرید

جستجو

اخبـــار

تقویت مهارت‌های دست‌ورزی؛ راهی به سوی خلاقیت و اعتمادبه‌نفس در کودکان

تقویت مهارت‌های دست‌ورزی در کودکان نه تنها آن‌ها را مستقل و با اعتماد به نفس می‌کند، بلکه پایه‌ای برای موفقیت‌های تحصیلی و خلاقیت آینده آن‌هاست.

فرزانه شاه حسینی که بیش از چهل سال تجربه فعالیت‌های آموزشی در مدارس مختلف از دبستان تا دبیرستان را در کارنامه خود دارد با بیان این نکته گفت: “بر اساس نظر کارشناسان، بازی‌هایی مانند نقاشی، خمیربازی و گِل‌بازی می‌توانند به عنوان ابزارهای قدرتمند رشد مغز و هماهنگی حسی-حرکتی کودک عمل کنند. کودکان در بدو تولد قادر به استفاده ارادی از اندام‌های خود نیستند، اما از پنج یا شش ماهگی به بعد، دست‌ها نخستین ابزار کشف دنیای اطراف آن‌ها می‌شوند. اینجاست که نقش بازی‌های هدفمند برای تقویت مهارت‌های دست‌ورزی پررنگ می‌شود. بر اساس مطالعات روانشناسی رشد، چنین بازی‌هایی نه تنها به هماهنگی بیشتر بین دست‌ها، چشم‌ها و بخش‌های مختلف مغز کمک می‌کنند، بلکه باعث افزایش اعتمادبه‌نفس و استقلال کودک نیز می‌شوند.”

شاه حسینی که دانش آموخته دو رشته فیزیک و زیست‌شناسی است و فعالیت‌های هنری را هم دنبال می‌کند در ادامه افزود: “بازی‌هایی مانند نقاشی، خمیربازی و گِل‌بازی، فرصت مناسبی هستند برای اینکه کودک بتواند تصورات خود را به شکل عینی خلق کند. این فعالیت‌ها به تقویت عضلات کوچک دست، مچ و انگشتان منجر شده و مسیر پیشرفت تحصیلی و خلاقیت را هموار می‌کنند.”

او در پایان یادآور شد: “اولیا و مربیان باید فضای کافی را برای تجربه‌ انواع مهارت‌ها در اختیار کودک قرار دهند و با دقت مشاهده کنند که کودک در کدام حوزه استعداد و علاقه بیشتری نشان می‌دهد. این نه تنها باعث رشد فردی کودک می‌شود، بلکه به او می‌آموزد که می‌تواند دنیای خود را بسازد.”

نقش کلیدی مجلات کودک مثل “پاپالو ” در پرورش اجتماعیِ خردسالان

یک معلم باتجربه دوره دبستان با ارائه تجربه‌ای تأمل‌برانگیز، از نقش بی‌بدیل مربیان پیش‌دبستانی در شکل‌گیری شخصیت و توانایی‌های کودکان پرده برداشت.

او که ثمره تلاش این مربیان را در کلاس‌های درس خود به وضوح می‌بیند، بر این باور است که سرمایه‌گذاری روی «قصه‌گویی تصویری» در سال‌های پیش از دبستان، کلید پرورش کودکانی اجتماعی، بانشاط و موفق در دوران تحصیل است. شهین نقره خور آموزگار پایه دوم دبستان سما در شهر شیراز است در گفتگویی با سایت مرکز تربیت و یادگیری کودک گفت: “در حالی که بسیاری تصور می‌کنند آموزش جدی از دبستان آغاز می‌شود، من بر اساس تجربه‌های خودم باور دارم مربیان پیش‌دبستانی «سنگ بنای یادگیری و تربیت» هستند و ما باید توجه بیشتری به این دوره طلایی در زندگی کودکان داشته باشیم.”

این معلم که خود شاهد دستاوردهای آموزشی کودکان در سال‌های بعد است، تأکید کرد: “یکی از دلایلی که باعث می‌شود کودکان بدون خجالت و پرقدرت صحبت کنند، پرورش آن‌ها به شیوه‌های صحیح از همان کودکی و بیشتر در پیش‌دبستان است.”

🔷️مجلات مصور؛ کلاس درس رنگارنگ خلاقیت

این معلم که در کلاس‌های درس خود از قصه‌گویی استفاده می‌کند افزود: “یکی از مؤثرترین ابزارها در این مسیر، استفاده از مجلات مصور کودکانه مانند «پاپالو» است. اگرچه کودکان در این سن توانایی خواندن متون را ندارند، اما با دیدن تصاویر، دنیایی از تخیل در ذهن آن‌ها گشوده می‌شود. فرآیند «داستان‌سرایی برای تصاویر» توسط خود کودک، تمرینی فوق‌العاده برای تقویت چندین مهارت حیاتی محسوب می‌شود.”

🔷️دستاوردهای شگفت‌انگیز یک تمرین ساده

این معلم با تجربه، نتایج مثبت این روش را در سه محور اصلی برشمرد:

۱. غلبه بر خجالت و ساخت اعتمادبه‌نفس: کودکانی که در جمع‌های کوچک تشویق به صحبت و بیان داستان‌های خود می‌شوند، در آینده به افرادی اجتماعی و با اعتمادبه‌نفس بالا تبدیل خواهند شد.

۲. استفاده از تلفظ صحیح کلمات:

فعالیت‌هایی مانند جمله‌سازی برای تصاویر، پیدا کردن اشیاء گمشده و یا تشویق توسط مربیان برای استفاده از تلفظ درست (به جای «دَر دَر» گفتن «بیرون»)، به صورت غیرمستقیم زبان و گویش کودک را تصحیح می‌کند.

۳. گسترش شگفت‌انگیز دامنه لغات:
وقتی بزرگترها برای کودک داستان می‌خوانند و کودک در پاسخ، داستانِ تصاویر را بازگو می‌کند، دائماً با واژه‌های جدید آشنا شده و دایره لغاتش گسترده می‌شود. این امر در دوران دبستان به او کمک می‌کند تا درک مطلب بالاتری داشته، در فعالیت‌های گروهی پیشرو باشد و به دلیل قدرت تجسم و درک انتزاعی قوی، در پاسخگویی به سؤالات پیشقدم شود.

شهین نقره‌خور باور دارد تلاش‌های ظریف و هوشمندانه مربیان پیش‌دبستانی، که گاهی در پشت بازی و قصه پنهان می‌شود، در واقع در حال ریختن پایه‌های محکم برای یک عمر یادگیری و تعامل اجتماعی موفق است.

نقش بی‌بدیل مجلات کودک در شکوفایی نسل آینده

یک روانشناس و مشاور حوزه کودک و نوجوان معتقد است گوش سپردن به قصه‌ها و شعرهای خوب، تنها یک سرگرمی ساده نیست، بلکه کلید طلایی برای گشودن گنجینه لغات کودکان، ایجاد پیوند عاطفی عمیق و پرورش هوش هیجانی و اجتماعی آنان است.

جمیله آقازاده دانش آموخته رشته روانشناسی از دانشگاه تهران با بیان این نکته گفت:” نتایج پژوهش‌های روانشناسی و تربیتی نشان می‌دهد که اولین و ملموس‌ترین دستاورد خواندن کتاب قصه و شعر برای کودکان، افزایش شگفت‌انگیز دایره لغات و گنجینه واژگان آنهاست. این فرآیند، که در بستری از ارتباط عاطفی عمیق با والدین شکل می‌گیرد، نه تنها توانایی سخنوری و گویش کودک را تقویت می‌کند، بلکه علاقه‌ای پایدار به مطالعه را در وجودشان نهادینه می‌سازد.

در این میان، نشریات اختصاصی کودکان همچون فصلنامه پاپالو به عنوان پلی پیونددهنده بین ذهن کنجکاو کودک و دنیای پیرامون او عمل می‌کنند.”

وی در ادامه افزود:” به باور متخصصان، نقش این مجلات در زندگی فرهنگی کودک به دلیل تداوم، تنوع مطالب و در دسترس بودن، حتی از کتاب نیز حساستر و ماندگارتر است.
این رسانه پرنشاط، کارکردهای چندگانه‌ای دارد:

· آموزش مهارت‌های زندگی: از آموزش فرهنگ صلح، قوانین شهروندی و آپارتمان‌نشینی تا نکات ایمنی و بهداشتی، همه و همه در قالب جذاب و غیرمستقیم مجلات به کودکان آموخته می‌شود.
· ایجاد عادت به مطالعه: استفاده از شعر و داستان‌های جذاب، لذت بردن از ادبیات را برای کودک به ارمغان می‌آورد و در حساس‌ترین دوره تحول ذهنی او، مطالعه را به بخشی لاینفک از زندگیاش تبدیل می‌کند.
· ایجاد پیوند فرهنگی و اجتماعی: مجلات با نشان دادن زندگی کودکان از اقوام و مناطق مختلف ایران از طریق گزارش، عکس و داستان‌های واقعی، ابزاری بی‌نظیر برای تقویت هوش اجتماعی و هیجانی و ایجاد درک متقابل هستند.
· پرورش هوش و خلاقیت: بخش‌های سرگرمی مانند نقاشی و رنگ‌آمیزی، به تقویت دقت، خلاقیت و هماهنگی چشم و دست کمک کرده و انواع هوش‌های چندگانه از جمله هوش حرکتی و هیجانی را پرورش می‌دهند.”

این دانش‌آموخته رشته روانشناسی سپس اضافه کرد:” به عبارت دیگر، یک مجله کودک، بسیار بیشتر از چند صفحه کاغذ است؛ آن‌ها یک کارگاه کوچک مهارت‌آموزی هستند که همزمان با سرگرم کردن کودک، او را برای زندگی فردایی روشن‌تر و اجتماعی‌تر آماده می‌سازند.”

از احساسات تا مشاغل، نمایش‌هایی برای تقویت هوش هیجانی و شناختی کودکان

نمایش‌های خلاقانه فقط برای سرگرمی نیستند؛ آنها می‌توانند به کودکان کمک کنند تا احساسات خود را مدیریت کرده و با دنیای اطرافشان بهتر ارتباط برقرار کنند. موضوعاتی مانند “احساسات و عواطف”، “مشاغل و حرفه‌ها” و “آداب و رسوم فرهنگ‌های مختلف” از جمله گزینه‌های عالی برای طراحی نمایش‌های آموزشی هستند.

نسیم آیینه دار مربی کودکان پیش‌دبستانی در منطقه ۵ شهر تهران گفت:” کودکان اغلب در بیان احساسات خود با مشکل مواجه می‌شوند، اما نمایش‌هایی با موضوع احساسات و عواطف به آنها کمک می‌کند تا هیجاناتی مانند شادی، غم، ترس و عصبانیت را شناسایی و مدیریت کنند. این نمایش‌ها با استفاده از نقش‌آفرینی و داستان‌های ساده، به کودکان می‌آموزد که چگونه با احساسات خود و دیگران برخورد مناسبی داشته باشند.”
این مربی در ادامه افزود:” موضوع مشاغل و حرفه‌ها نیز از دیگر گزینه‌های جذاب برای نمایش‌های کودکانه است. کودکان با بازی کردن نقش پزشک، آتش‌نشان، معلم یا پلیس، نه‌تنها با وظایف این مشاغل آشنا می‌شوند، بلکه مهارت‌های اجتماعی و اعتمادبه‌نفس آنها نیز تقویت می‌شود. اجرای این نمایش‌ها در قالب “روز مشاغل” می‌تواند تجربه‌ای فراموش‌نشدنی برای نوآموزان باشد.”
آیینه دار در پایان تأکید کرد:”
در نهایت، نمایش‌هایی درباره آداب و رسوم فرهنگ‌های مختلف، پنجره‌ای به دنیای گسترده‌تر برای کودکان باز می‌کند. این نمایش‌ها با معرفی پوشش، غذاها و جشن‌های محلی، به کودکان می‌آموزد که تفاوت‌های فرهنگی را بپذیرند و به آنها احترام بگذارند. جشنواره‌های غذای محلی یا نمایش لباس‌های سنتی از ایده‌های جذاب برای اجرای این موضوع هستند.”

مجله‌های کودکانه، سرمایه‌ای برای موفقیت تحصیلی آینده هستند

تحقیقات و تجربه‌های میدانی نشان می‌دهد کودکانی که در دوره پیش‌دبستانی با مجلاتی همچون «پاپالو» انس می‌گیرند، در سال‌های مدرسه از مهارت‌های زبانی، شناختی و اجتماعی قوی‌تری برخوردارند.

دلارام حاجی ابوالحسن، تسهیل‌گر و مشاوره حوزه مهارت‌های زندگی کودکان در ارتباط با استفاده یک نشریه مختص نوآموزان همچون پاپالو و تأثیر آن در زندگی بچه‌ها گفت:” مطالعه و تعامل با مجلات کودکانه در سنین پایین، تأثیرات قابل‌توجهی بر رشد چندبعدی کودکان دارد. به‌ویژه کودکانی که از دوران پیش‌دبستانی با مجلاتی مانند «پاپالو» ارتباط برقرار می‌کنند، معمولاً در سن مدرسه، از هم‌سالان خود در چند حوزه کلیدی پیشی می‌گیرند.

بر اساس شواهد، این کودکان در توسعه مهارت‌های زبانی و گفتاری عملکرد بهتری دارند. شعرها و داستان‌های متنوع، دایره واژگان آنان را گسترش داده، به ساختار زبان تسلط بیشتری می‌دهند و توانایی درک و بیان مفاهیم را تقویت می‌کنند.”
این فعال حوزه کودک و مشاور فعالیت‌های نوآموزان در ادامه تأکید کرد:” از سوی دیگر، توانایی تمرکز و توجه در این کودکان بالاتر است. آن‌ها به دلیل تعامل منظم با روایت‌های داستانی، در کلاس‌های درس نیز توجه پایدارتری از خود نشان می‌دهند. همچنین، مهارت‌های شناختی مانند حافظه، تفکر انتقادی، تجسم ذهنی و حل مسئله، در فضای خیال‌انگیز داستان‌ها پرورش می‌یابد.
داستان‌ها همچنین بستری برای رشد مهارت‌های اجتماعی و هیجانی هستند. آشنایی با شخصیت‌های مختلف، موقعیت‌های اخلاقی و احساسات گوناگون در دل قصه‌ها، باعث می‌شود کودکان آماده‌تر برای تعامل با دنیای اطراف خود باشند.”
حاجی ابوالحسن در پایان گفت:’ نکته مهم دیگر اینکه این تجربه لذت‌بخش، زمینه‌ساز ایجاد انگیزه و علاقه‌مندی به خواندن و یادگیری در سال‌های بعد می‌شود. ارتباط اولیه و شیرین با مطالعه، مسیر یادگیری مادام‌العمر را برای کودک هموار می‌کند.”

پلی میان تخیل کودک و تسلط بر زبان است

تحریک قدرت خلاقیت و تخیل یکی از برجسته‌ترین مزایای قصه‌گویی برای کودکان است.

شهین نقره‌خور، معلم پایه دوم دبستان که از قصه‌گویی و داستان خواندن در کلاس خود برای تدریس و آموزش بهره می‌گیرد معتقد است: “هر قدر مربیان در دوره پیش دبستانی از قصه‌گویی در فعالیت‌های خود استفاده کنند، بچه‌ها در دوره دبستان توانایی‌های بهتر و بیشتری پیدا می‌کنند. قصه‌گویی نه فقط یک فعالیت تفریحی، که ابزاری قدرتمند برای تحریک قوه تخیل، گسترش دایره واژگان و تقویت مهارت‌های بیانی کودکان است و تأثیرات شگفت‌انگیز آن بر رشد آموزشی و شخصیتی دانش‌آموزان در دوران مدرسه آشکار می‌شود.”

او که در مجتمع آموزشی سما در شهر شیراز فعالیت می‌کند در ادامه گفت: “هنگامی که کودکان در حین شنیدن قصه چشمان خود را می‌بندند، از ذهن خود برای ساختن صحنه‌ها، شخصیت‌ها و ماجراهای ناشناخته استفاده می‌کنند. این سفر خیالی نه تنها آنها را با دنیایی از ایده‌های جدید آشنا می‌کند، بلکه پایه‌ای می‌شود برای پرورش تفکر خلاق که در تمام عرصه‌های زندگی آینده آنان قابل بهره‌برداری خواهد بود.”

شهین نقره‌خور سپس یادآور شد:” در بعدی دیگر، تقویت مهارت‌های زبانی و بیانی از دیگر دستاوردهای مهم قصه‌گویی است. قصه‌ها با ارائه واژگان جدید و جذاب در بافتی روایی و گیرا، به صورت غیرمستقیم دامنه لغات کودکان را گسترش می‌دهند. این آشنایی با کلمات و اصطلاحات متنوع، به آنان این جرات و توانایی را می‌بخشد تا از این واژگان در مکالمات روزمره خود استفاده کنند.”

به گفته این معلم، قصه‌گویی بستری امن و جذاب برای تکرار و تمرین مهارت‌های زبانی فراهم می‌آورد و به کودکان اجازه می‌دهد تا ساختارهای مختلف زبانی را تجربه کرده و در نهایت توانایی خود را در بیان افکار و احساساتشان به شکلی شیوا و مؤثر بهبود بخشند. این معلم علاقمند به هنر قصه‌گویی در کلاس درس در پایان تأکید کرد: “تلفیق داستان‌های تخیلی و کهن افسانه‌ها در برنامه تربیت و یادگیری کودکان، می‌تواند نقش چشمگیری در ساختن پایه‌های محکم برای یادگیری عمیق‌تر و لذت‌بخش‌تر زبان داشته باشد.”